موسسه اطلاعات مرغداری - ساخت واكسن آنفلوانزا در كشور نيازمند عزم ملي است

ساخت واكسن آنفلوانزا در كشور نيازمند عزم ملي است

ساخت واكسن آنفلوانزا در كشور كه از سال گذشته با شيوع بيماري H1N1 مطرح شد نيازمند تجميع همه امكانات و همكاري همه دستگاه‌هاي مرتبط در كشور است.

زماني كه ساخت واكسن آنفلوآنزا H1N1 در سال گذشته تبديل به هدفي كشوري شد. مقامات كشور با هر ميزان اطلاعات، تخصص و تجربه به تحليل و بررسي بيماري [از ديدگاه پزشكي، دارويي، اپيدميولوژي و پيراپزشكي] پرداختند.

گروه‌هاي هدف به ترتيب اولويت مشخص شدند. جزوات، راهنماها، بروشورها ،سمينارها و كارگاه‌هاي زيادي برگزار شد. مددكاران اجتماعي، پزشكان، داروسازان و كادرهاي درماني و ... با به خطر انداختن جان خود و خانواده در خط اول مقابله با بحران احتمالي فعال شدند.
دستورالعمل‌هاي اجتماعي، آموزش و ارتقاء سطح دانش شهروندان و استفاده از داروها، نقش پيشگيري را عهده دار شدند و به مصداق "پيشگيري مقدم بر درمان است " به طور مؤثري ايفاي نقش كردند.

آزمايشگاه رفرانس ملي تشكيل و پس از بازديد، راهنمايي و رعايت برخي الزامات توسط مدير كل سازمان جهاني بهداشت در منطقه و تيم همراه مورد تصويب سازمان جهاني بهداشت قرار گرفت.
همه امور خوب و مرتب پيش مي رفت تا اينكه گزارش‌هاي هفتگي آزمايشگاه نشان از انتشار بيماري و در نهايت تأسف مرگ و مير شهروندان داشت.
در حضور سيستم هاي فناوري اطلاعات، ارتباطات و اطلاع رساني كوچكترين جزئي از اطلاعات قابل كتمان يا دخل و تصرف و نهايتاً قابل تفسير به رأي نبود.

شهروندان از حقوق انساني خود آگاه شده بودند. آنان تشخيص، درمان و مراقبت هاي به موقع و بهنگام طلب مي كردند. اما توان سنجي در صورت گسترش كامل (همه گيري) پاندمي در كشور، كمبودهاي فاحش را آشكار كرد.

در اذهان عمومي پيشگيري با تزريق فعال واكسن و ساير روش‌هاي معمول غير دارويي انفعالي تلقي مي شد. اينجا بود كه همه چشم‌ها به مراكز واكسن سازي معطوف شد.

سابقه درخشان انستيتو تحقيقات واكسن و سرم سازي رازي در توليد واكسن سبب شد تا سازمان جهاني بهداشت (WHO) مسئوليت تهيه و ساخت واكسن براي منطقه را به اين مؤسسه مذكور بسپارد.

هنوز چند هفته‌اي از احساس غرور، شور و شعف مديريت سرم سازي رازي نگذشته بود كه نوك پيكان متخصصان، منتقدان و مديران كلان كشوري به انستيتو رازي معطوف شد.

مطبوعات، رسانه ها و سيستم هاي اطلاع رساني طبق معمول و مرسوم و البته به وظيفه انساني، حضوري فعال در عرصه يافتند. مقالاتي تحت عنوان "مؤسسه رازي در ساخت واكسن آنفلوآنزا H1N1 اهمال كرده است ". به نگارش درآمد. مناظره هاي تلويزيوني برگزار شد و مدير ارشد سرم سازي رازي علناً، واضح و روشن اعلام كرد "در صورت تأمين اعتبار درخواستي (10 ميليون دلار) فراهم آوري تجهيزات، و دانش فني دو سال ديگر قادر به ساخت واكسن آنفلوآنزا فصلي در مقياس انبوه خواهيم بود. "

اعتبار درخواستي با نظر رئيس موسسه رازي به 5/6 ميليون دلار تقليل يافت. جلسات متعدد تخصصي-ستادي با موضوع پاندمي و ساخت واكسن آنفلوآنزا در سطوح مختلف كشوري، تشكيل شد و بدين ترتيب ساخت واكسن در سطح اوراق رسمي كشور شروع شد.

در حد اطلاعات بنده تعداد مراكزي كه اعلام آمادگي كردن يا بنا به مصلحت نظام مقدس ج.ا. ايران گزينش شدند از انگشتان يك دست تجاوز نمي كرد. كارها و فعاليت هايي صورت گرفت، همكاري هايي به وجود آمد اما از ساخت واكسن خبري نشد.
بنده همان زمان اعلام كردم كه با بررسي تاريخ پزشكي درخصوص 3 بار پاندمي اتفاق افتاده طي يكصد سال گذشته و با عنايت به مدل هاي رياضي براي محاسبه ميزان شيوع (در پاندمي هاي متفاوت قبلي در مورد بيماري هاي نوپديد) ميزان ابتلا را كمتر برآورد مي كنم و در مصاحبه دوم خود "با توجه به گزارشهاي هفتگي WHO و آزمايشگاه مرجع ملي در خصوص ميزان نمونه هاي ارسالي ميزان موارد مثبت و اعلام ميزان مرگ و مير در سطح كشور توسط مقامات و مسئولان ذي ربط و نهايتاً با بررسي هاي اپيدميولوژيك، ميزان احتمالي ابتلا را حدود 26- 11 ميليون نفر برآورد كردم ".

"طي مصاحبه احتمال موج بعدي را بعيد دانستم ". زمستان (1388) و بهار ( 1389) با آمادگي كامل در انتظار موج هاي بعدي پاندمي نشستيم كه خوشبختانه به وقوع نپيوست.

زمستان 1388 ه.ش موج جديد جهاني ايجاد نشد شايد به اين دليل كه ابتلا به سرماخوردگي افراد را تا حدود زيادي در برابر آنفلوآنزا H1N1 مصون كرد. (به علت تشابهات مولكولي بهداشت ويروس آنفلوآنزاي فصلي از HIN1).

بهار 1389 موج جديد اپيدمي آنفلوآنزا در كشور؛ بر خلاف انتظار مقامات و متوليان بهداشت و سلامت، اتفاق نيفتاد. به اين ترتيب با دو بار سكوت مواجه شديم.

گاهي سكوت بيشتر نگران كننده است تا اينكه انسان بداند با چه موردي مواجه خواهد شد خصوصاً در كشورهايي كه مهارت مديران، هنگام بحران به نمايش گذارده مي‌شود و واضح است كه اين گونه برخورد با مشكلات با مديريت بحران متفاوت است.

پيش بيني 9ماه آينده

طي 9ماهه آينده وقوع برخي وقايع حتمي و برخي ديگر احتمالي است. بديهي است شدت و حدت وقوع وقايع حتمي يا احتمالي امري متفاوت با آمار و احتمالات ميزان درصد وقوع هر واقع است.

اين امر باعث مي‌شود كه در شرايط متناقض گونه (پارادوكسيكال) قرار بگيريم. از طرفي اطلاعات براي تصميم سازي ناقص و گاهي احتمالي است و از طرفي مراجع تصميم گيرنده حين بحران طبيعي است كه انديشه هاي متفاوت داشته باشند.در اين صورت در نظر گرفتن دانسته ها و احتمالات موجود به نظر مفيد مي رسد.

مي دانيم:
الف-با وقفه اي كه در انتشار آنفلوآنزا H1N1 به‌وجود آمده احتمال بروز دوباره اين آنفلوآنزا وجود دارد. در اين صورت حداقل محافظت از گروه‌هاي پر خطر بسيار ضروري است.

ب- امكان تزريق همگاني(گروه هاي پر خطر) واكسن تركيبي آنفلوآنزا (فصلي و سوش هاي غالب از جمله H1N1) در كشور ما وجود ندارد.

ج-بهترين زمان تزريق واكسن در كشور ما از نيمه هاي شهريور هر سال تا آخر مهر همان سال است. امري كه حداقل در عرض چند سال گذشته به وقوع نپيوسته است.

از همه مهمتر آنكه:
د-تاكنون واكسني براي مقابله با آنفلوآنزا در داخل ساخته نشده و زمستان 89 را نيز بايد بدون واكسن داخلي سر كنيم.

ه- در حال حاضر پس از تائيد سازمان غذا و دارو آمريكا (FDA) برخي كارخانجات دارويي معتبر دنيا در حال ساخت انبوه واكسني هستند كه هم H1N1 و هم آنفلوآنزا فصلي (سويه هاي غالب دنيا) را تحت پوشش قرار دهد.

احتمالات:
الف-بار ويروس اين بيماري در جامعه و انتقال سريع آن از فردي به فرد ديگر و وجود مناسكي نظير حج سبب خواهد شد كه شهروندان با اقيانوسي از ويروس روبه‌رو گردند در زبان عاميانه عده‌اي بدون آنكه خود بدانند و نياز به درمان و مراقبت خاصي داشته باشند به اين بيماري در شكل خفيف خود مبتلا خواهند شد و لذا تماس اندك با ويروس مولد خود سبب نوعي ايمني نسبي در سطح جامعه مي شود در اين صورت حتي در صورت بروز مجدد همه گيري آنفلوآنزا H1N1 مراقبت هاي اجتماعي و رعايت نكات پزشكي و دارويي در مورد افراد در معرض خطر كافي است.

احتمال دوم اين است كه:
ب-به دليل وجود امكان اختلاط ژنتيكي (Mixing-up) و نهايتاً به دست آمدن ويروسي جديد (بيماري نوپديد ويروسي ديگر) نيز وجود دارد-در اين صورت قدري مهار آنفلوآنزا جديد ما را در همان وضعيت سابق كه حين رخداد آنفلوآنزا H1N1 به وجود آمده بود قرار خواهد داد.

پيشنهادات:
الف- از آنجا كه در كشورما بهترين زمان واكسيناسيون از شهريور ماه تا نيمه مهر است و در حال حاضر (اواخر تابستان 1389) هيچ واكسني براي مقابله با آنفلوآنزا H1N1 در كشور ساخته نشده است. بنابراين اعتقاد نگارنده اين است كه تهيه 2 ميليون ذر واكسن تركيبي(H1N1 سويه هاي غالب ديگر اروپا) آنفلوآنزا عقلاني است.

در حدود دانش نگارنده تصميم كميته ايمن سازي كشور- به عنوان تخصصي ترين مرجع استفاده از واكسن و اخذ نتايج مطالعات باليني (تصميم سازي) به منظور تصميم گيري مناسب با عنايت به تخصص و تجربه متخصصان راهگشا خواهد بود.

ب-استفاده از تجربيات سازمان دامپزشكي كشور در زماني كه كشورهاي همسايه ايران و منطقه دچار طغيان آنفلوانزاي پرندگان (طيور) بودند و مرگ و مير جمعيت طيور و احتمال انتقال بيماري به انسان سبب نگراني شديد مقامات مسئول كشوري شده بود.

مسئولان ارشد مجرب سازمان دامپزشكي بر اوضاع مسلط شدند به طوري كه در حد دانش نگارنده 2 مورد مرگ و مير پرندگان ثبت و بالطبع به دستگاه هاي ذي ربط داخل و سازمان هاي مرتبط خارجي رسما گزارش شد. موارد ثبت شده از 2 مورد تجاوز نكرد.

بحث:
قريب به يكصد سال پيش موسسه سرم سازي رازي به دليل اپيدمي طاعون گاوي تاسيس شد و در سطح منطقه و كشور به رسميت شناخته شد.

اپيدمي طاعون در آن زمان با اقدامات اجتماعي و خود به خود ريشه كن شد. اما آينده به منظور كسب افتخارات جهاني و اعتلاي كشور فرا روي كارشناسان مجرب و دلسوز سرم سازي رازي بود و في الواقع نيز چنين شد.

در حال حاضر ساخت هر واكسن جديد-خصوصاً واكسن آنفلوآنزا امري شدني و سهل الوصول است. تحريم‌ها و نبود امكانات (منابع انساني فناوري اقتصادي و قس علي الهذا) از جمله تهديدات نرم محسوب شده كه مي رود تا با حربه جنگ رواني از ظرفيت كاري اين مجموعه بكاهد.
تنها راه برون رفت از وضعيت فعلي و پرهيز از هرگونه تهديد صنعت استراتژيك- وقوع هر نوع بحران احتمالي-مستلزم توجه ويژه و مسئوليت پذيري مديران ارشد صنايع واكسن سازي كشوري-خصوصاً موسسه سرم سازي رازي-به دليل داشتن پتانسيل قابل اطمينان و قابل اتكاء است.

فرشيد جزايري
كارشناس ارشد انستيتو تحقيقات واكسن و سرم سازي رازي